روابط سالم انساني چگونه شكل مي‌گيرد‌‌؟

 پیام مشاور شماره 8 -  سال دوم ارديبهشت ماه 1382

روابط سالم بين فردي سلامت و شادابي را به همراه دارد.  مطالعات نشان مي‌دهد انسانهايي كه ارتباطات سالم و درستي با ديگران دارند،  استرس كمتري را تجربه مي‌كنند و شادتر هستند.  طبيعتا در هر رابطه صحيح و انساني رعايت يكسري اصول اوليه ضروري مي‌باشد.  در اينجا به چند اصل مهم اشاره شده است :

  1- انتظارات واقع گرايانه‌اي از طرف مقابل داشته باشيد.

 هيچ كس دقيقا همان چيزي نيست كه خواهان آن هستيد.  گاه افراد با اعمالشان شما را نا اميد مي‌كنند.  يك رابطه سالم به اين معناست كه ديگران را به همان صورتي كه هستند بپذيريد و قصد تغيير آنها را نداشته باشيد. 

 2 - با يكديگر صحبت كنيد.  گفتگوي سالم يكي از اركان ارتباط سالم است.  

بدين معنا كه :

ـ براي خود وقت بگذاريد. 

ـ شنونده خوبي باشيد.  وقتي طرف مقابل مشغول صحبت است تنها به صحبتهاي او گوش دهيد و به پاسخ خودتان نينديشيد. 

ـ  با گوش جان صحبت‌هاي طرف مقابل را بشنويد.  گاه افراد در گفته‌هايشان احساسي را بيان مي‌دارند كه تنها با گوش شنيده نمي‌شود و بايستي قلب خود را نيز براي آن بكار بگيرند. 

ـ  سوال كنيد.  اگر احساس مي‌كنيد نكته‌اي را از گفته‌هاي طرف مقابل متوجه نشده‌ايد از او بخواهيد تكرار كند.

 علاقمندي خود را به شنيدن مطلب نشان دهيد. 

ـ تبادل اطلاعات كنيد.  مطالعات نشان مي‌دهد تبادل اطلاعات براي شروع ارتباط مفيد مي‌باشد.  در بيان خود و اطلاعاتتان راحت باشيد ولي متوجه باشيد كه در آغاز طرف مقابل را با انبوهي از مطالب دچار سردرگمي‌نكنيد.  يك رابطه سالم،  گفتگوي سالم مي‌طلبد. 

 3 -  انعطاف پذير باشيد. 

بسياري از ما سعي مي‌كنيم افراد و موقعيتها را تابع خواسته‌هاي خويش سازيم و طبيعي است وقتي آنها به شيوه خود عمل مي‌كنند ما آمادگي آن را نداشته و احساس نگراني،  غم و حتي خشم مي‌كنيم.  در يك رابطه سالم رشد و تغييرات هر يك از طرفين مجاز مي‌باشد. 

  4 - مراقب و متوجه خود باشيد.  

رضايت خودتان را در يك رابطه ناديده نگيريد.  رابطه سالم دوجانبه است و هر دو نفر بايستي از آن احساس رضايت كنند. 

  5 - راسخ و ثابت قدم باشيد. 

چنانچه مسئوليتي را مي‌پذيريد،  آن را بطور كامل به پايان برسانيد.  در يك رابطه سالم ثبات و مسئوليت پذيري از شرط‌هاي اساسي به شمار مي‌آيد. 

6 - به شكلي منصفانه بحث كنيد.  

بسياري از ارتباطات تعارضاتي را نيز به همراه دارد.  اين بدان معنا نيست كه شما به عقايد يكديگر احترام نمي‌گذاريد بلكه بدين معناست كه مسئله‌اي داريد :

ـ  براي گفتگو و مذاكره درباره مسئله موجود وقت مناسبي را تعيين كنيد. 

توجه داشته باشيد كه گفتگوهاي دشوار را زماني كه خسته يا عصباني هستيد آغاز نكنيد.  با توافق طرف مقابل زمان مناسبي را براي گفتگو درباره مساله موجود انتخاب كنيد.  يك رابطه سالم بر مبناي احترام متقابل پايه ريزي شده است. 

ـ ايراد نگيريد و سرزنش نكنيد.  به موضوع حمله ببريد نه به شخص.  يك گفتگوي ملايم را به شكلي قاطعانه و با گفتن كلمه " من " آغاز كنيد.  چگونگي ناراحتي خود را از مساله بيان نماييد.  و هرگز كلمه تو يا شما را به منظور سرزنش و تحقير طرف مقابل بكار نبريد.  در يك ارتباط سالم سرزنش جايي ندارد.

ـ به احساسات منفي و غيرقابل كنترل خود اجازه بروز ندهيد. به ديگران فرصت دهيد درباره خودشان صحبت كنند. يك رابطه سالم به افراد حق بيان مي‌دهد. 

ـ از موضوع بحث خارج نشويد.  حول يك موضوع مشخص بحث و گفتگو كنيد و هر موضوعي كه شما را آزرده ساخته و ارتباطي با موضوع فعلي ندارد پيش نكشيد.  يك رابطه سالم اشتباهات را مي‌پذيرد. 

ـ با مفروضات خود نتيجه گيري نكنيد.  وقتي با كسي صميمي‌مي‌شويد هرگز بر پايه فرضيات خود نتيجه گيري نكنيد.  شما احساسات و افكار طرف مقابل را بخوبي نميشناسيد.  يك رابطه سالم همه جوانب را مي‌سنجد. 

ـ اگر احساس كرديد به كمك فرد ديگري احتياج داريد از وي كمك بگيريد.  در صورتي كه نتوانستيد مسائل خود را با طرف مقابل به شيوه‌اي صحيح حل نماييد حتما از فردي مثل مشاور،  والدين،  افراد با تجربه ديگر و افراد قابل اعتماد كمك بخواهيد.  يك رابطه سالم از تقاضاي كمك نمي‌هراسد. 

ـ بخاطر بسپاريد هميشه پايان گفتگوها حل كامل مسئله نيست.  خود را براي پايان ناموفق و يا بينابين آماده كنيد.  يك رابطه سالم پيروي كوركورانه و يا توافق كامل را طلب نمي‌كند. 

ـ نسبت به ديگران خرده گير نباشيد.  البته شما نمي‌توانيد هر چيز و هر كس را بپذيريد ولي در عين حال خرده گير هم نباشيد.  اين كار از انرژي‌هاي شما مي‌كاهد.  مطالعات نشان مي‌دهد هر چه بيشتر خوبي‌هاي ديگران را ببينيد و كشف كنيد،  روابط بهتري برقرار خواهيد نمود. 

 رابطه سالم با سوء تفاهم و زخمهاي گذشته ارتباطي ندارد.

ـ بخاطر بسپاريد هدف از گفتگو،  پيروز شدن هر دو نفر است.  ارتباط سالم بر مبناي برنده و بازنده استوار نيست.

 يك رابطه سالم داراي دو برنده است كه هر يك با كمك ديگري به دنبال پاسخ مسئله مي‌گردد. 

ـ شما قادريد ارتباط خود را قطع كنيد.  شما مي‌توانيد خود را از يك رابطه بيرون كشيده و به ارتباط خود پايان دهيد.

 مطالعات نشان مي‌دهد اگر چه در يك ارتباط موثر وفاداري اصل مهمي‌است اما يك ارتباط سالم به اكنون مي‌انديشد نه اميدواري نسبت به يك ايده‌آل احتمالي در آينده. 

7 - محبت و صميميت خود را نشان دهيد.

صميميت نقش بسيار مهمي‌در ارتباطات بين فردي دارد.  يك رابطه سالم احساسات صميمانه و دوستانه را مي‌طلبد. 

 8 - تعادل زندگي خود را حفظ كنيد. 

در همه امور تعادل خود را حفظ كنيد و به هر يك از افراد و مسايل زندگي خود سهم مناسبي را اختصاص دهيد.  يك رابطه سالم وابستگي شديد و عادت گونه را نمي‌پذيرد. 

 9- به خود فرصت دهيد. 

دوست شدن و ايجاد يك رابطه سالم يكباره اتفاق نميافتد.  بخصوص وقتي در محيطي جديد مثل دانشگاه و خوابگاه قرار مي‌گيريد.  نزديك شدن به افراد جديد كمي‌دشوار به نظر مي‌رسد.  ولي بخاطر بسپاريد آشنا شدن با افراد كمي‌طول مي‌كشد.  ايجاد يك رابطه سالم نياز به زمان دارد. 

10 - خودتان باشيد. 

اگر بتوانيد در برخوردهايتان خودتان باشيد و نقش بازي نكنيد بسيار دلچسب تر و مقبول تر خواهيد بود.  چنانچه خود را زير نقاب پنهان كنيد بالاخره دير يا زود خود واقعي تان آشكار خواهد شد و به روابط شما لطمه خواهد زد.  يك رابطه سالم با انسانهاي واقعي ساخته مي‌شود نه با تصورات.

خنده و سلامتي

زندگي روزانه ما سرشار از فراز و نشيب‌هايي است كه موجب نوسان روحيه ما مي‌شود.  رويدادها زماني ما را غمگين و ناراحت كرده و گاهي باعث شادي ما مي‌گردد.  ابراهام لينكلن گفته است : اغلب مردم تقريبا به همان اندازه‌اي شاد هستند كه انتظارش را دارند.  در واقع آنچه كه در زندگي ما رخ مي‌دهد آنقدر‌ها تعيين كننده شادي ما نيست بلكه بيشتر نوع واكنش ما به رخدادهاست كه نقش تعيين كننده دارد.  از آن جايي كه انسان افكار و انديشه‌هاي خود را برمي‌گزيند الزاماً تعيين كننده ميزان شادي‌هاي خويش است. 

تحقيقات نشان داده‌اند كه خنده نه تنها سبب نشاط افراد مي‌شود بلكه سلامت آنها را نيز تضمين مي‌كند.  خنده سيستم ايمني بدن را مقاوم ساخته و توانايي بدن را در مبارزه با عفونت افزايش مي‌دهد.  از طرفي باعث كاهش سطح هورمون‌هاي استرس زا شده و از تاثير گذاري آنها بر روي سيستم ايمني بدن جلوگيري مي‌كند.  خنده باعث افزايش ترشح اندورفين از مغز مي‌شود،  ماده‌اي كه نقش تسكين دهنده را در دردها و رنج‌هاي ما دارد.  ترشح اندورفين علاوه بر افزايش توان ما در برابر مقاومت در مواجهه با استرس‌ها و ناراحتي‌ها موجب افزايش بازدهي سيستم تنفسي ما مي‌شود و تاثير آن درست مثل زماني است كه به ورزش دو پرداخته‌ايم. 

هنر شاد بودن مستلزم توانايي خنديدن به مشكلات در كوتاهترين زمان ممكن پس از وقوع آنهاست اگر دقت كنيد مي‌بينيد كه كودكان بطور طبيعي و بدون توجه به اطراف و يا احساس خجالت تقريبا به همه چيز مي‌خندند گويي مي‌دانند كه خنديدن آنها را سالم و متعادل نگه مي‌دارد.  براي شاد بودن بايد بر افكار شاد متمركز شويم.  هر چند ما غالبا برعكس عمل مي‌كنيم،  يعني تعريفها و تمجيدها را ناشنيده مي‌گيريم و حرفهاي نا خوشايند را مدتها در ذهن نگه مي‌داريم.  لازمه شاد زيستن جستجوي زيباييها و خوبي‌هاست.  يكي زيبايي منظره را مي‌بيند و ديگري كثيفي پنجره را.  گاهي مي‌توانيم در مواجهه با استرس‌هاي محيطي با رفتارهايي مانند صحبت‌هاي خنده دار علاوه بر كاهش استرس، محيط را براي بررسي مشكل واقعي و پيدا كردن راه حل مهيا كنيم.  راه ديگر اين است كه سعي كنيم هميشه لبخند به لب داشته باشيم،  هر چند طرف مقابل ما اخمو باشد ! شما براي شاد زيستن چه مي‌كنيد‌‌؟

چگونه دوستان خود را ياري كنيم‌‌؟

دوستان در مواجهه با مشكلات يكديگر غالبا به ياري هم مي‌شتابند.  شما تا چه حد در كمك به دوستانتان موفق بوده‌ايد؟

چه عواملي در اين زمينه موثر است؟

اولين و مهمترين نكته براي ياري كردن دوستان گوش كردن فعالانه است.  چيزي كه معمولا به سادگي از كنار آن مي‌گذريم.  گوش كردن فعالانه يعني تمركز و توجه به افكار،  صحبت‌ها و احساسات فرد،  بطوري كه بتوانيم از ديدگاه او به موضوع نگاه كنيم.  در صورتي كه ما به جاي گوش كردن در اين فكر باشيم كه چه راه حلي به او پيشنهاد كنيم نمي‌توانيم شنونده خوبي باشيم و از طرف ديگر وقتي او هنوز فرصت فكر كردن به مشكل و بيان كاملاحساساتشرا پيدا نكرده نصيحت‌هاي ما هر چند هم كه صادقانه باشد نمي‌تواند موثر واقع گردد. شايد فكر كنيد گوش كردن كاري انفعالي و بي اهميت است.  اما بايد گفت كه ما با گوش دادن صميمانه با فرد مقابل ارتباط برقرار مي‌كنيم.  براي اين منظور بهتر است مستقيما به او نگاه كنيم. در صورت لزوم از او توضيح بيشتري بخواهيم.  گاهي گفته‌هاي او را خلاصه و به او منعكس كنيم تا هر دو مطمئن شويم كه موضوع را درست فهميده‌ايم و يا با پرسيدن سوال به او كمك كنيم تا به صحبتهايش بيشتر دقت نمايد.  در صورتيكه او پيشنهادات ما را رد و يا بحث و جدل كند بايد از خود بپرسيم آيا به دقت به او گوش كرده‌ايم و يا با گرفتن ژست نصيحت گر او را ناديده گرفته و يا بجاي صحبت در مورد مشكل او به طرح نكته بعدي ايجاد فضايي است كه در آن  مسائل خود پرداخته‌ايم‌‌؟ نكته بعدي ايجاد فضايي است كه در آن دوست ما بتواند احساسات خود اعم از ناراحتي، ناكامي،  عصبانيت يا نااميدي را ابراز كند.  ما معمولا سعي مي‌كنيم با اطمينان بخشي كه همه چيز بهتر خواهد شد ابراز احساسات او را قطع كنيم و كاري كنيم او هر چه زود تر احساس بهتري داشته باشد.  بايد توجه كرد كه افراد قبل از اينكه بدانند با احساساتشان چه كنند نياز دارند كه آن را كاملا ابراز نمايند.  سوالاتي مثل " وقتي آن اتفاق افتاد چه احساسي داشتي‌‌؟ " به آنها كمك مي‌كند تا احساسات خود را در آن موقعيت لمس و بيان كنند.  مرحله ديگر فكر كردن درباره راه حلهاي مختلف براي حل مشكل و بررسي دقيق آن است.  هر چند كسي كه به علت مواجهه با مشكلات دچار آشفتگي و پريشاني شده غالبا نمي‌تواند به راه حلهاي مختلف بيانديشد ولي واقعيت اين است كه براي رفع هر مساله مي‌توان به شيوه‌هاي گوناگوني دست يافت كه گاهي برخي از آنها با اهداف اصلي فرد در تعارض است.  در هر صورت هر چه قدرت انتخاب بيشتري داشته باشيم احتمال رسيدن به راه حل صحيح بيشتر  .است

آخرين نكته‌اي كه بايد توجه كرد اين است كه هر چند راه حلهاي پيشنهادي ما ممكن است مفيد و موثر باشد، اما مهم اينست كه با شرايط  فرد متناسب بوده  و تصميم گيرنده نهايي خود او باشد.  تا وقتي او خود انتخاب نكند و متعهد به اجراي اين تصميم نشود مشكل همچنان وجود خواهد داشت.  گاهي ممكن است دوست ما پس از صحبت كردن احساس بهتري نداشته و همچنان ناراحت باشد.  در اين شرايط ما نمي‌توانيم با پذيرش و تاييد احساساتش و انعكاس اين  موضوع او را كمك كنيم.  گاهي  نيز درگير دوستي مي‌شويم كه توجه هدفمندي به مشكل خود نمي‌كند و تلاشي در جهت پيدا كردن راه حل ندارد و فقط با مراجعه مداوم به ما درباره مشكل واحدي صحبت مي‌كند.  در اين موارد بهتر است او را براي مراجعه به مشاور تشويق كنيم. 

غمگيني‌ها و افسردگي‌ها و شيوه‌هاي مواجهه با آن چگونه مي‌توانيد بر افسردگي غلبه كنيد‌‌؟

تقريبا همه افراد در طول زندگي خود چنين احساساتي را تجربه مي‌كنند اگر شما هم اكنون در چنين شرايطي هستيد راهكارهاي زير به شما كمك مي‌كند تا بر اين احساسات غلبه كنيد.

 از رختخواب خارج شويد :

يكي از كارهاي مهمي‌كه مي‌توانيد انجام دهيد بيدار شدن در صبح‌ها در موعد مشخص است (حتي در تعطيلات آخر هفته). ترجيحا ساعت 7 صبح يا زودتر پيشنهاد مي‌شود.  داشتن نظم به كاركرد طبيعي بدن شما كمك كرده و در نتيجه احساس‌هاي بهنجاري خواهيد داشت. 

نور :

نور به بهتر شدن كاركرد بدن كمك مي‌كند.  بنابراين به محض بيدار شدن خود را در معرض نور قرار دهيد.  پرده‌ها را به كناري بزنيد تا نور بيشتري به درون خانه بتابد.  از آن بهتر هر چه سريعتر از منزل خارج شده و در معرض تابش نور خورشيد  قرار گيريد. 

حركت :

فعال باشيد،  اكسيژن جذب كنيد ! به اين معني كه بيدار شده و به مدت 5 الي 10 دقيقه در اتاق راه برويد و در صورت امكان دوچرخه سواري كنيد.  ورزش ملايم به جريان خون كمك كرده و اكسيژن بيشتري را به بدنتان (بويژه مغز) مي‌رساند و هشياري و سرزندگي را در شما بهتر مي‌كند. 

 صبحانه :

صبحانه خود را با پروتئين (تخم مرغ،  كره،  بادام زميني، آجيل، پنير) شروع كنيد.  هنگامي‌كه بيدار مي‌شويد اندام‌هاي بدن شما جهت تامين نيروي لازم آماده جذب غذا بويژه پروتئين‌هاست.  براي متعادل كردن وعده‌هاي غذايي اصلي تان يك عدد پرتقال يا ساير ميوه‌هاي تازه و نيز حبوبات يا نان گندم را نيز به رژيم غذايي تان اضافه كنيد. 

 با كسي صحبت كنيد :

يكي از سريع ترين راه‌ها براي مبارزه با افسردگي ايجاد ارتباط با ديگران است.  نبايد فكر كنيد كه به هنگام افسردگي بايد از ديگران دوري كرد.  بنابر اين مسئله را براي  خود آسان بگيريد با كسي كه دوستش داريد در مورد موضوعي لذت بخش صحبت كنيد و بنابراين با همديگر دادوستد داشته باشيد و خود را مجبور كنيد به كساني كه در كلاس كنارتان نشسته اند،  به همسايه‌هاي خود و به هر كسي كه اطرافتان باشد "سلام" كنيد. 

مصرف قند و كافئين را محدود كنيد :

قند در آغاز نيروي خوبي به شما مي‌دهد اما بعد از يك ساعت قند خون كاهش مي‌يابد و وقتي قند خون پايين باشد شما نيز احساس نامطلوبي خواهيد داشت.

مصرف كافئين در دراز مدت موجب افسردگي مي‌شود.  سعي كنيد كه صبح‌ها كمتر از قهوه و شيرينيهاي كافئين دار استفاده كنيد.  قهوه براي ساعتي موجب افزايش هشياري شما مي‌شود.  اما بعد از مدتي وضعيتي متضاد به بار مي‌آورد. 

چرخه كافئين قند :

 براحتي مي‌توان در دام چرخه كافئين قند گرفتار شد.  خوردن قهوه،  نوشيدني‌هاي كافئين دار يا شيريني‌هاي كافئين دار جهت بيدار ماندن،  شما را در دام چرخه كافئين قند گرفتار خواهد كرد.  علاوه بر اينكه اين چرخه موجب غمگيني مي‌گردد،  عوارضي ديگر از قبيل وابستگي،  تغذيه نامناسب و چاقي را نيز بدنبال دارد كه خود اينها نيز موجب احساس غمگين